Tarovih namozi nechta rakatdan iborat?

Hazrati Payg‘ambar (s.a.v.) o‘qigan tarovih namozining nechta rakatdan iborat ekani borasida ittifoq bilan qabul qilingan bir rivoyat yo‘q. Garchi u zot vitr bilan birga yigirma uch rakat tarovih o‘qiganlari haqida ba’zi rivoyatlar bo‘lsa-da (Ibn Abi Shayba, al-Musannaf, 2/164 [7692]; Bayhaqiy, as-Sunan al-kubro, 2/698 [4286]), bu rivoyatlar fuqaholar tomonidan turlicha talqin qilingan. Shu sababli, bu masalada Hazrati Oisha (r.a.)ning Ramazon oyidagi kecha namozlari haqidagi hadisi va Hazrati Umar (r.a.)ning tarovihni jamoat bilan o‘qishni boshlab berganliklari haqidagi xabarlarga asoslanib xulosa chiqarishga harakat qilingan.

Rasululloh (s.a.v.)ning Ramazondagi kecha namozlari haqida so‘ralganda, Hazrati Oisha (r.a.): “Rasululloh Ramazon va Ramazondan tashqari kechalarda o‘n bir rakatdan ortiq (nafila namoz) o‘qimaganlar,” (Buxoriy, Tahajjud, 16 [1147]; Muslim, Salat al-Musafirin, 125 [738]) deb javob berganlar. Boshqa bir rivoyatda bu son o‘n uch deb zikr etilgan (Muslim, Salat al-Musafirin, 123-124). Avvalo, bu hadis tarovih namozi haqida ekani aniq emas. Boshqa tomondan, Hazrati Oisha (r.a.)ning Rasululloh Ramazon va Ramazondan tashqari kechalarda o‘n bir yoki o‘n uch rakat namoz o‘qiganlarini aytishlari, u zot tarovihtan tashqari doimiy o‘qigan kecha namozlari bo‘lganini ko‘rsatadi. Qur’oni Karimda ham: “Kechaning bir qismida uyg‘onib, faqat senga xos nafila sifatida namoz o‘qi. Umid qilamizki, Parvardigoring seni maqtovga sazovor maqomga yetkazadi.” (al-Isro, 17/79) deb aytiladi.

Yuqorida zikr etilganlardan ko‘rinadiki, savol Ramazon oyida Rasululloh (s.a.v.)ning boshqa ibodatlarida bo‘lgani kabi kecha namozlarida ham ko‘payish bo‘lganmi yoki yo‘qmi, shuni bilish uchun berilgan va tarovih namoziga to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqasi yo‘q. Hazrati Oishadan rivoyat qilingan: “Rasululloh (s.a.v.) Ramazonning so‘nggi o‘n kunligi kirganda kechalarini (ibodat va zikr bilan) tirik o‘tkazar, oilalarini uyg‘otib, ibodatga yanada ko‘proq e’tibor berardilar.” (Muslim, I‘tikof, 7-8 [1174-1175]; Buxoriy, Fazl laylat al-qadr, 5 [2024]) hadisi ham shu fikrni tasdiqlaydi. Bundan tashqari, bu hadis tarovih namozining vojib qilinishidan oldinmi yoki keyinmi aytilgani ham aniq emas.

Hazrati Umar (r.a.) davrida jamoat bilan o‘qilgan tarovih namozining rakatlari borasida yigirma va o‘n bir rakat shaklida ikki xil rivoyat bor (Ibn Abi Shayba, al-Musannaf, 2/162-163 [7671-7683-7684]). Manbalarimizda Hazrati Umar davriga oid turli rivoyatlar bo‘lsa-da, keyinchalik tarovih yigirma rakat sifatida qaror topgan va hozirgi kungacha jamoat bilan shunday o‘qib kelinmoqda (Ibn al-Humam, Fath al-Qadir, 1/450; Ayniy, Umda, 11/126-127; Mavardiy, al-Havi, 2/290-291; Shavkoniy, Nayl al-Awtar, 3/53).

Tarovih namozi Hazrati Umar, Hazrati Usmon va Hazrati Ali davrlaridan boshlab hozirgi kungacha jamoat bilan yigirma rakat qilib o‘qilgan. Sahobalardan hech kim bunga e’tiroz qilmagan va ulamolar ham shunday qabul qilganlar. Bugungi kunda, boshta mamlakatimiz bo‘lishi bilan ko‘plab Islom mamlakatlarida tarovih namozi jamoat bilan 20 rakat qilib o‘qiladi.

Shuni ta’kidlash kerakki, tarovih namozi nafila ibodat bo‘lgani uchun uni farzdek qabul qilish to‘g‘ri emas. Shu sababli, charchoq, bandlik va boshqa sabablar bilan tarovih namozini uyda 8, 10, 12, 14, 16 yoki 18 rakat qilib o‘qilsa ham sunnat ado qilingan bo‘ladi. Lekin jamoatga qatnashishga harakat qilish afzal hisoblanadi.

Manba: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu