TENDERDA ISHTIROK ETISH MUMKINMI?

Tender (bayʼ al-muzayada) – xizmatlarni ko‘rsatish, ishlarni bajarish yoki tovarlarni yetkazib berish uchun daʼvogarlarni tanlashning tanlov shakli. Buyurtmachi maʼlum shartlarni belgilaydi, ishtirokchilar esa shu talablar asosida takliflar beradi. Tenderda yuridik va jismoniy shaxslar qatnashishi mumkin.

Tenderning joizligiga quyidagi hadis mazmuni dalil bo‘ladi: "Ansor sahobalardan biri Payg‘ambarimizning (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) huzurlariga kelib, moliyaviy yoki oziq-ovqat yordam so‘raydi. Shunda Rasululloh (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) undan: 'Uyda biror narsa bormi?' – deb so‘raydi. U: 'Ha, bir to‘shagimiz bor. Baʼzan ustimizga yopamiz, baʼzan ostimizga to‘shab yotamiz. Suv ichadigan idishimiz ham bor', – deydi. Rasululloh (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin): 'Ikkalasini ham olib kel', – deydi. Sahoba bor molini olib keladi. Rasululloh (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) ularni auksionga qo‘yadi, yaʼni: 'Bu narsani kim oladi?' – deb odamlarni chaqira boshlaydi. Bir kishi: 'Bir dirhamga bersangiz, olaman', – deydi. Rasululloh (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin): 'Kim bir dirhamdan ko‘proq (ikki-uch dirham) beradi?' – deb so‘raydi. Bir kishi: 'Men ikki dirhamga olaman', – deydi. Rasululloh (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) o‘sha kishiga buyumni ikki dirhamga beradi. So‘ng Rasululloh (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) ikki dirhamni ansor sahobaga beradi-da: 'Bir dirhamga uyingga ovqat ol. Yana bir dirhamga bolta sotib ol va o‘tin kesib, kasb qil', – deb o‘rgatadi. Sahoba o‘n besh kun yo‘q bo‘lib ketadi. Shu vaqt ichida o‘tin kesib, pul topadi. Bir necha kundan so‘ng kelib, Rasulullohga (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) o‘n besh dirham beradi. Rasululloh (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin): 'Bu pulning yarmiga oilang bilan ovqat ol, yarmiga kiyim ol', – deydi. So‘ng Rasululloh (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin): 'Bu ishing biror kishidan so‘rab, yuzingni qizaritganingdan yaxshiroq. Tilanchilik faqat juda kambag‘al, qarzga botgan va o‘limga yaqin kishilargagina ruxsat etilgan', – deydi" (Ibn Moja).

Lekin tender muayyan shartlar asosida o‘tkazilishi lozim.

• Savdo buyumi halol, shariatda foydalanishga ruxsat etilgan narsa bo‘lishi kerak.

• Mol-mulk munosabatlari shariatda ruxsat etilgan yo‘llar bilan amalga oshirilishi shart. Qimor yoki kredit orqali savdo qilish joiz emas.

• Tanlov ochiq va adolatli o‘tkazilishi kerak. Ishtirokchilarni cheklash, pora olish, aldash kabi shariatga zid harakatlar taqiqlanadi.

• Tender o‘tkazishdan maqsad boshqalarga zarar yetkazish emas, halol savdo-sotiqni amalga oshirish bo‘lishi kerak.

Tayyorladi: Hasan AMANKUL

"Minara" gazetasi, №10, 2021 yil