Uchqichda iftorlik vaqti qanday aniqlanadi?

Roʻzador uchun iftorlik vaqti – shom namozining vaqti, yaʼni quyosh botishi bilan bogʻliq.

وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ
"Yeyaveringlar va ichaveringlar, to tongda oq ip qora ipdan (yaʼni yorugʻlik zulmatdan) ajralib chiqquncha. Soʻng roʻzani kechgacha (quyosh botguncha) toʻliq tutinglar" [1] deyilgan.

Ibnu Abu Avfo (Alloh undan rozi boʻlsin) rivoyat qilgan hadisda Paygʻambarimiz (u zotga Allohning salovoti va salomi boʻlsin):

إِذَا رَأَيْتُمُ اللَّيْلَ قَدْ أَقْبَلَ مِنْ هَا هُنَا وَأَشَارَ بِيَدِهِ نَحْوَ الْمَشْرِقِ- فَقَدْ أَفْطَرَ الصَّائِمُ
"Bir kuni, quyosh botganini koʻra olmaganimizda Rasululloh (u zotga Allohning salovoti va salomi boʻlsin): 'Tun mana bu tomondan kirayotganini koʻrsangiz, roʻzador iftor qilaveradi', deb barmoqlari bilan sharq tomonni koʻrsatdilar" [2] deyilgan.

Bu hadis Paygʻambarimiz (u zotga Allohning salovoti va salomi boʻlsin) quyosh bulut ortida boʻlib, botganini koʻra olmagan paytda iftorlik vaqtini aniqlashga oid ekanligi taʼkidlanadi [3].

Ushbu dalillarga asoslanib, ulamolar doimiy yoki safarda boʻlgan kishi oʻzi turgan joyda quyosh botishi yoki bulutli kunda atrof qorongʻilashganidan soʻng iftor qilishi kerakligini aytishgan [4].

Hozirgi kunda koʻpchilik foydalanadigan namoz vaqtlari va Ramazon uchun tuzilgan roʻza jadvalidagi quyosh botishi faqat tekis yerda yurganlar uchun moʻljallangan. Chunki Yer sharining sharq va gʻarbida tun va kun almashinuvi turlicha boʻlganidek, balandlikka koʻtarilgan sari quyosh botish vaqti ham oʻzgaradi. Ulamolar bu borada tarixiy Aleksandriya minorasi balandligiga qarab hukm chiqargan. Yaʼni, hozirgi kunda taxminan 50 qavatli binolar yoki togʻ tepasida turgan odam pasttekislikdagi iftor vaqtiga qarab ogʻiz ochishi toʻgʻri emas. Bunday holatda roʻzador avvalo quyosh botganini aniqlab, iftor vaqtini belgilashi lozim [5].

Shu sababli, balandlikda uchib ketayotgan samolyot yoʻlovchilari quyosh toʻliq botganidan soʻng ogʻiz ochadilar. Agar quyosh botishini koʻra olmasa, tun qorongʻiligi boshlanayotganidan boshlab ogʻiz ochish toʻgʻri boʻladi.

"Ramazon roʻzasiga oid fatvolar" kitobidan

• [1] "Baqara" surasi, 187-oyat.

• [2] Buxoriy №1941; №1956.

• [3] Ibn Hajar al-Asqalaniy. "Fathul Barī, Kitobus-Siyam", №1941; №1956.

• [4] Ibn Obidin. "Raddul Muxtor", 4/461.

• [5] Ibn Obidin. "Raddul Muxtor", 4/461.