Uzr holati nima degani va uzr egasi qachon tahorat oladi?

Fiqhda uzr tushunchasi eng ko‘p tahoratni buzadigan doimiy holatlar bilan bog‘liq masalalarda qo‘llaniladi. Doimiy burun qonashi, siydikni ushlab turolmaslik, doimiy qusish, shamollash, yaradan doimiy qon yoki suyuqlik chiqishi, ayollarning istihaza holatlari kabi tahoratni buzadigan va davomiylik kasb etadigan jismoniy muammolarga uzr, bunday uzri bor kishilarga esa uzr egasi deyiladi. (Kâsânî, Bedâ’i, 1/28, 29; Merğînânî, el-Hidâye, 1/34; İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, 1/305)

Bir kishining ibodat masalasida uzr egasi hisoblanishi uchun, uzri bir namoz vaqti ichida tahorat olib namoz o‘qishga ham fursat bermasdan davom etishi va har namoz vaqtida kamida bir marta takrorlanishi kerak. Uzr holati, sabab butun bir namoz vaqti davomida to‘xtasa, tugaydi. (İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, 1/305-306)

Uzr egasi Hanafi mazhabiga ko‘ra har bir namoz vaqti uchun tahorat oladi. Chunki Payg‘ambarimiz (s.a.s.) uzr egasi bo‘lgan bir ayolga shunday qilishni aytganlar. (Buhârî, Vudû’, 63 [228]) Uzr egasi, uzridan tashqari tahoratni buzadigan boshqa holat yuz bermasa, o‘sha vaqtda olgan tahorati bilan xohlagancha farz, vojib, sunnat, qazo namozlarini, juma va hayit namozlarini o‘qishi, Ka'bani tavof qilishi va Mushafga tegishi mumkin. (Merğînânî, el-Hidâye, 1/34) Lekin uzr egasining tahorati namoz vaqti chiqishi bilan buziladi. Shuning uchun yangi namoz vaqtida yana tahorat olishi lozim.

Uzr egasining tahorati uzr holatidan tashqari tahoratni buzadigan boshqa narsalar bilan ham buziladi. (Kâsânî, Bedâ’i, 1/28) Masalan, siydikni ushlab turolmaydigan va shu sabab uzr egasi hisoblangan kishining burni qonasa yoki shamollasa, tahorati buziladi.

Imom Shofe’iyga ko‘ra, uzr egasi har bir farz namoz uchun alohida tahorat olishi kerak. Chunki uning tahorati o‘qigan namozi tugashi bilan yakunlanadi. Bu tahorat bilan xohlagancha nafl namoz o‘qishi mumkin. (Shirbînî, Muğni’l-muhtâc, 1/282)

Maliki mazhabiga ko‘ra, uzr egasining tahorati vaqting kirishi yoki chiqishi bilan emas, uzrdan tashqari tahoratni buzadigan narsa sodir bo‘lsa buziladi. (Ibn Rushd, Bidâyetü’l-müctehid, 1/41; Desûkî, Hâşiye, 1/114-118)

Agar bir kishidagi uzr holati uni juda qiynab qo‘ysa va tahorat olishda jiddiy qiyinchilik tug‘dirsa, Maliki mazhabining bu qarashiga amal qilinishi mumkin.

Manba: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu