Namoz vaqtlariShariatga ko‘ra, kundalik ehtiyoji va qarzidan tashqari nisob miqdoriga yetadigan boyligi bor, balog‘at yoshiga yetgan, aqli raso har bir musulmon uchun yiliga bir marta zakot berish – farz hisoblanadi. Zakot kimlarga berilishi haqida Alloh Taolo Qur’oni Karimda "Tavba" surasining 60-oyatida aytgan:
«Albatta, sadaqalar (zakotlar) faqirlarga, miskinlarga, zakot yig‘uvchilarga, yangi musulmonlarga, qullarga, qarzdorlarga, Alloh yo‘lida bo‘lganlarga va musofirlarga beriladi», – degan.
Ziyod ibn Horisdan (Alloh undan rozi bo‘lsin) rivoyat qilingan hadishda bir kishi Payg‘ambarimizdan (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) o‘ziga zakot berishini so‘ragani aytiladi. Shunda Alloh elchisi:
«Alloh Taolo zakot masalasida Payg‘ambarning ham, boshqaning ham hukmiga rozi bo‘lmaydi. Chunki Qur’onda zakotni sakkiz toifa olishi aytilgan. Agar sen shu sakkiz toifadan biriga kiradigan bo‘lsang, senga o‘z haqqingni beraman»
Demak, zakot sakkiz toifa odamlarga beriladi. Ular – faqirlar, miskinlar, zakot yig‘uvchilar, islomga yangi kirganlar, ozodlik uchun harakat qilayotgan qullar, qarzdorlar, Alloh yo‘lida bo‘lganlar va musofirlar.
Zakotni boshqa din vakillariga (ya’ni musulmon bo‘lmaganlarga), boylarga va boylarning farzandlariga, ota-onasiga, bobo-buvilariga, avlodlariga (farzandlari, nabiralari) va er-xotin bir-biriga berishi mumkin emas.
Umuman, zakotni (sadaqani) avvalo aka-ukalari va opa-singillariga hamda ularning farzandlariga, ota tomondan amaki va xolalariga va ularning farzandlariga, ona tomondan tog‘a va xolalariga va ularning farzandlariga, qarindoshlariga, qo‘shnilariga, birga ishlaydiganlarga va bir qishloq yoki shaharda yashaydiganlarga (agar ular zakot oluvchi bo‘lsa) berish afzalroq.
Sadaqa, zakot berishda yuqorida aytilganidek, eng avvalo qarindoshlardan, qo‘shnilardan boshlash kerak. Agar qarindoshlari, qo‘shnilari zakot oluvchi bo‘lmasa, unda o‘sha yerdagi faqirlar va boshqa zakot oluvchilarga berilishi lozim. Zakotni hech bir sabab bo‘lmasa, boshqa joyga yuborish makruh hisoblanadi. Faqat boshqa yurtda zakotga muhtoj qarindoshi yoki shunga o‘xshash holatlar bo‘lsa, zakotni boshqa joyga yuborishga ruxsat beriladi.
Medet QURMASHULI,
QMDB Shariat va fatvo bo‘limi mutaxassisi
"Imon" jurnali, №12, 2023 yil
Bu material sun’iy intellekt yordamida tayyorlangan va muharrir tomonidan ko‘rib chiqilgan.